Dongeng Sunda selalu punya cara sederhana untuk menyampaikan pesan kehidupan yang bermakna. Ceritanya sering menghadirkan tokoh-tokoh unik, mulai dari manusia, hewan, hingga kisah legenda yang dekat dengan kehidupan sehari-hari.
Melalui cerita seperti ini, kamu bukan hanya menikmati alur kisah yang menarik, tetapi juga bisa menangkap pelajaran tentang sikap baik, kesabaran, dan kebijaksanaan. Karena itu, tidak sedikit orang yang masih mencari contoh dongeng Sunda untuk dibaca atau diceritakan kembali.
Dalam kumpulan contoh dongeng Sunda berikut, kamu akan menemukan beberapa kisah pilihan yang seru sekaligus menyimpan pesan moral yang mudah dipahami.
Table of Contents
Contoh Dongeng Sunda: Lutung Kasarung
Baheula di Tatar Pasundan aya hiji karajaan anu dipingpin ku raja wijaksana, nya éta Prabu Tapak Agung. Anjeunna miboga dua putri anu kacida geulisna, nyaéta Purbararang salaku putri panggedéna jeung Purbasari salaku putri bungsuna.
Nalika Prabu Tapak Agung ngarasa geus sepuh, anjeunna mutuskeun pikeun turun tahta. Raja milih Purbasari pikeun ngagentos jabatanana sabab dipikawanoh boga sipat bageur jeung adil. Sanajan kitu, Purbararang teu satuju. Anjeunna ngarasa yén dirina anu leuwih pantes jadi ratu.
Ku sabab rasa sirik, Purbararang neangan bantuan hiji nini sihir pikeun nyilakakeun adina. Nini sihir éta tuluy nyieun kulit Purbasari jadi totol-totol hideung kawas anu kakeunaan panyakit. Purbararang lajeng ngajadikeun éta alesan pikeun ngusir Purbasari ti karaton.
Ku parentah Purbararang, saurang patih nganteurkeun Purbasari ka leuweung anu jauh. Patih éta ngarasa karunya, tuluy nyieunkeun hiji pondok leutik pikeun tempat cicing Purbasari sarta mere nasehat supaya anjeunna tetep tabah.
Salila hirup di leuweung, Purbasari boga loba rerencangan sasatoan. Di antarana aya hiji lutung hideung anu misterius ngaranna Lutung Kasarung.
Lutung éta sok nulungan jeung ngahibur Purbasari, malah sok mawa buah-buahan jeung kembang anu éndah.
Hiji peuting dina bulan purnama, Lutung Kasarung semedi sarta nyieun hiji telaga leutik anu caina kacida herangna.
Anjeunna tuluy nyarankeun Purbasari supaya mandi di dinya. Sanggeus mandi, kulit Purbasari jadi bersih deui sarta geulis kawas baheula.
Teu lila ti harita, Purbararang datang ka leuweung jeung ngajak Purbasari ngalakukeun pasanggiri. Mimiti ngadu panjang buuk, sarta Purbasari meunang.
Terus Purbararang ngajak ngadu ganteng tunangan. Purbasari bingung, tapi tungtungna nunjuk Lutung Kasarung.
Sadayana seuri ningali éta lutung. Tapi ujug-ujug Lutung Kasarung robah jadi pangeran anu kacida gantengna. Purbararang kaget sarta ahirna ngaku salah jeung menta hampura ka Purbasari.
Ahirna maranéhna balik deui ka karajaan. Purbasari jadi ratu anu adil, didampingi ku pangeran anu teu lain nyaéta Lutung Kasarung. Dongeng ieu ngajarkeun yén kahadean jeung kasabaran bakal meunang dina tungtungna.
Baca juga: 3 Cerita Dongeng Timun Mas dalam Beberapa Versi Bahasa
Contoh Dongeng Sunda: Tangkuban Perahu
Baheula di Tatar Sunda hirup hiji putri anu kacida geulisna, ngaranna Dayang Sumbi. Sanggeus lila cicing di karaton, anjeunna milih hirup di hiji lembur anu tenang.
Dayang Sumbi cicing jeung hiji anjing satia ngaranna Si Tumang. Sabenerna, Si Tumang téh lain anjing biasa, tapi pangeran ti kahyangan anu meunang kutukan.
Hiji poé Dayang Sumbi keur ninun. Tiba-tiba alat pintalna murag ka luar imah. Ku sabab malas nyokotna, anjeunna nyebut, “Saha waé anu nyokotkeun alat pintal ieu, lamun awéwé bakal dijadikeun adi, lamun lalaki bakal dijadikeun salaki.”
Ternyata Si Tumang anu nyokotkeun éta alat pintal. Dayang Sumbi kaget, tapi anjeunna teu bisa mungkir kana jangjina.
Tungtungna Dayang Sumbi nikah jeung Si Tumang anu bisa robah jadi manusa. Ti éta perkawinan lahir hiji budak lalaki ngaranna Sangkuriang.
Sangkuriang resep pisan moro di leuweung jeung sok ditemani ku Si Tumang. Hiji poé Dayang Sumbi nyuhunkeun Sangkuriang pikeun moro rusa sarta mawa haténa.
Tapi sapoé pinuh di leuweung, Sangkuriang teu manggihan rusa. Ku sabab putus asa, anjeunna malah maéhan Si Tumang sarta mawa haténa ka imah.
Nalika terang yén anu dimasak téh hati Si Tumang, Dayang Sumbi kacida ambekna. Anjeunna neunggeul sirah Sangkuriang nepi ka luka. Sangkuriang tuluy ninggalkeun imah sarta ngumbara mangtaun-taun.
Sanggeus dewasa, Sangkuriang balik deui ka lemburna. Anjeunna papanggih jeung hiji awéwé anu kacida geulisna di sisi telaga.
Tanpa terang yén éta téh indungna sorangan, Sangkuriang langsung ngalamar Dayang Sumbi.
Nalika ningali tatu dina sirah Sangkuriang, Dayang Sumbi sadar yén éta téh anakna. Pikeun ngagagalkan perkawinan éta, Dayang Sumbi masang sarat, Sangkuriang kudu nyieun telaga jeung parahu dina hiji peuting.
Ku kasaktianana, Sangkuriang ampir ngarengsekeun sagalana. Tapi Dayang Sumbi ngadadak nyieun cahaya siga fajar.
Sangkuriang nyangka waktu geus béak. Ku ambek, anjeunna nendang parahu anu geus dijieun nepi ka tibalik.
Ceuk carita, parahu anu tibalik éta robah jadi gunung anu ayeuna dipikawanoh minangka Gunung Tangkuban Perahu. Dongeng ieu ngajarkeun yén amarah jeung kalakuan buru-buru bisa mawa kasusah dina ahirna.
Contoh Dongeng Sunda: Burung Jalak jeung Kerbau Sawah
Baheula di hiji lembur anu loba sawahna, hirup hiji kerbau anu biasa dipaké ku patani pikeun ngagarap sawah.
Kerbau éta dipikawanoh kuat jeung rajin, tapi hirupna sapopoé ngan ukur digawé di tengah lumpur. Sanajan kitu, anjeunna tetep sabar jeung henteu kungsi ngeluh.
Hiji poé, datang hiji manuk jalak anu sok ngapung di sabudeureun sawah. Jalak éta ningali kerbau keur nyered bajak bari awakna kotor ku leutak. Jalak tuluy nyampeurkeun sarta nangtung dina tonggong kerbau.
“Kerbau, anjeun katingalina cape pisan. Saban poé kudu digawé di sawah,” ceuk jalak.
Kerbau ngan seuri leutik. “Memang ieu pagawéan abdi. Ku cara kieu patani tiasa melak pare pikeun dahareun loba jalma,” jawab kerbau kalayan tenang.
Ti harita, jalak sok datang unggal poé. Anjeunna sok nangtung dina tonggong kerbau bari neangan kutu anu aya dina kulitna. Kerbau ngarasa leuwih raoseun sabab awakna jadi leuwih bersih.
“Sigana urang tiasa silih tulungan,” ceuk jalak hiji waktu. “Abdi tiasa ngabersihan kutu dina awak anjeun, sedengkeun abdi ogé meunang dahareun.”
Kerbau satuju. Ti dinya, maranéhna jadi babaturan anu akrab. Nalika kerbau digawé di sawah, jalak sok ngapung ngurilingan sarta ngingetan lamun aya bahaya di sabudeureunana.
Hiji poé aya oray anu nyumput dina jukut deukeut sawah. Jalak anu ningali éta langsung ngagero tarik pikeun ngingetan kerbau. Kerbau geura ngajauh supaya henteu kakeunaan bahaya.
Ti harita kerbau beuki ngahargaan kana babaturanana éta manuk leutik. Jalak ogé sadar yén sanajan kerbau katingalina lambat jeung kotor, anjeunna boga haté anu sabar jeung bageur.
Dongeng ieu ngandung piwuruk yén silih tulungan jeung gawé bareng bisa mawa kauntungan pikeun dua pihak. Sanajan béda ukuran jeung kakuatan, unggal mahluk pasti boga mangpaat pikeun batur.
Contoh Dongeng Sunda: Ayam Jago Nu Kaleuleuwihi Bangga
Baheula di hiji lembur anu tenang, aya hiji kandang anu pinuh ku rupa-rupa sasatoan. Di dinya hirup hiji hayam jago anu sora kokoréknana tarik pisan.
Unggal isuk, anjeunna sok kokorék kalayan reueus bari nangtung di luhur pager kandang.
Hayam jago éta ngarasa dirina panghebatna di antara sasatoan séjén. Anjeunna sok nyebutkeun yén sora kokoréknana anu nyababkeun panonpoé naék unggal isuk.
“Héy, lamun teu aya abdi kokorék, panonpoé moal datang!” ceuk hayam jago bari ngagebegkeun jangjangna kalayan sombong.
Sasatoan séjén ngan ukur silih tingali. Bebek, domba, jeung embé teu pati malire kana omongan hayam jago éta. Tapi hayam jago tetep bangga jeung terus nyombongkeun dirina.
Hiji peuting, hayam jago boga pikiran pikeun ngabuktikeun yén omonganana leres. Anjeunna mutuskeun pikeun henteu kokorék isukna.
“Hayu urang tingali, naha panonpoé bakal naék lamun abdi teu kokorék,” ceuk anjeunna dina haténa.
Isukna, hayam jago cicing waé dina kandang tanpa nyieun sora. Anjeunna nungguan bari panasaran.
Tapi teu lila ti harita, langit mimiti caang jeung panonpoé tetep naék sapertos biasa.
Hayam jago kacida reuwaseunana. Anjeunna sadar yén panonpoé henteu gumantung kana kokoréknana. Ti dinya anjeunna ngarasa isin ku kalakuanana anu kaleuleuwihi bangga.
Ti harita, hayam jago jadi leuwih handap asor. Anjeunna tetep kokorék unggal isuk, tapi henteu deui nyombongkeun dirina.
Dongeng ieu ngandung piwuruk yén ulah kaleuleuwihi reueus kana diri sorangan. Sanajan urang boga kaahlian atawa kamampuhan, urang tetep kudu handap asor jeung ngahargaan batur.
Baca juga: 5 Cerita Dongeng Hewan Imajinatif dengan Pesan Mendalam
Contoh Dongeng Sunda: Situ Bagendit
Baheula di hiji lembur di Tatar Sunda hirup hiji wanoja anu kacida beungharna, ngaranna Nyai Endit. Anjeunna miboga sawah anu lega, imah anu gedé, sarta loba harta banda.
Sanajan kitu, Nyai Endit dipikawanoh minangka jalma anu kacida kikirna jeung sombongna. Anjeunna jarang pisan nulungan jalma miskin anu datang ka imahna.
Di lembur éta loba warga anu hirupna sederhana. Sababaraha di antarana sok datang ka imah Nyai Endit pikeun ménta bantosan. Tapi unggal aya anu datang, Nyai Endit sok ngusir maranéhna kalayan kasar.
Hiji poé, datang saurang aki sepuh anu kacida katingalina capéna. Anjeunna nyuhunkeun sakedik dahareun jeung cai ka Nyai Endit. Nanging Nyai Endit malah nyarita kasar sarta ngusir éta aki.
“Teu aya dahareun keur jalma kawas anjeun! Geura angkat ti dieu!” ceuk Nyai Endit kalayan sombong.
Aki sepuh éta tuluy indit kalayan sedih. Sateuacan ninggalkeun lembur, anjeunna nancebkeun hiji iteuk ka taneuh di tengah kampung. Anjeunna nyebutkeun ka warga supaya geura ngajauhan tempat éta.
Teu lila sanggeus éta, tina taneuh mimiti kaluar cai anu beuki lila beuki loba. Cai éta ngalir deras sarta mimiti ngagenang sakuliah lembur. Warga gancang lumpat nyalametkeun diri ka tempat anu leuwih luhur.
Nyai Endit anu kacida reueusna teu sempet nyalametkeun harta bandana. Cai terus ngaronjat nepi ka tungtungna ngagelebug sakuliah lembur, kaasup imah Nyai Endit.
Dina waktu singget, éta tempat robah jadi hiji situ anu lega pisan. Ku sabab kajadian éta patali jeung kalakuan Nyai Endit, warga tuluy nyebut éta tempat minangka Situ Bagendit.
Dongeng ieu ngajarkeun yén sipat kikir jeung sombong moal mawa kabagjaan. Sabalikna, jalma anu bageur jeung daék nulungan batur bakal leuwih dipikaresep ku sasama.
Di dalamnya tersimpan banyak pesan moral tentang kebaikan, kesabaran, hingga pentingnya bersikap rendah hati dalam kehidupan sehari-hari. Itulah sebabnya dongeng-dongeng seperti ini masih sering diceritakan kembali dari generasi ke generasi.
Menariknya, cerita sederhana seperti dongeng juga bisa menjadi konten yang bernilai jika dikemas dengan baik di sebuah website.
Agar kontenmu lebih mudah ditemukan di mesin pencari, kamu bisa mempertimbangkan bantuan Optimaise sebagai digital agency Malang yang menyediakan jasa SEO Bali untuk membantu meningkatkan visibilitas situs secara optimal.
Setelah membaca kumpulan dongeng ini, kamu juga bisa melanjutkan ke artikel dongeng pendek anak SD untuk menemukan cerita seru lainnya yang tak kalah menarik.
